سعيد نفيسى

53

زندگينامه عطار نيشابورى ( فارسى )

هر آن چيزى كه ماند بر تو مشكل * فرومگذار اگر هستى تو عاقل يكايك بازجو از روى معنى * اگر آبى خورى از جوى معنى به نيكى نام ما را ياد مىدار * بگو يا رب به رحمت باد عطار ترحم چون فرستى بر روانم * ز انفاست شود آسوده جانم فزون از قطره‌هاى برف و باران * كه بارد در شتا و در بهاران از اينجا پيداست كه مثنوى مفتاح الفتوح را عطار در روز جمعهء 15 ذىحجهء 578 يعنى پنج سال پيش از منطق الطير تمام كرده است و همين نكته مىرساند كه تاريخ درست اتمام منطق الطير همان 583 است و در ميان اين دو كتاب پنج سال فاصله شده و به همان حساب كه سابقا كرده‌ام در اين موقع عطار 41 ساله بوده است . دولتشاه گويد در كودكى نظر از قطب الدين حيدر يافته و كدكن مولد او از نواحى زاوه است و پدرش ابراهيم بن اسحاق عطار كدكنى بوده مريد قطب الدين حيدر و عطار و حيدرنامه را در كودكى به همين جهت گفته چون در اول شباب بوده هرچند به سخنان شيخ مانند نيست اما به تحقيق سخن شيخ است و بعضى مىگويند حيدريان آن نظم را بر شيخ بسته‌اند و آن اعتقاد غلط است . اما قطب الدين حيدر از ابدال بود ، صد و ده يا صد و چهل سال عمر كرده و از نژاد خانان تركستان است و پدر او را شاهور نام بوده و از مادر مجذوب متولد شده و در تاريخ 597 درگذشته و به زاوه مدفون است و بعضى وفات او را در 602 هم نوشته‌اند . اينكه عطار در كودكى در حلقهء مريدان قطب الدين حيدر درآمده است و حيدرنامه را گفته ديگران چون مؤلفان بستان السياحة و روضات الجنات و مجالس المؤمنين و هفت اقليم به نقل از مجالس العشاق تاليف سلطان حسين بايقرا « 1 » اين نكته را كه

--> ( 1 ) - در نسخهء چاپى مجالس العشاق كه در كانپور به سال 1314 قمرى چاپ شده مطلقا ذكرى از اين مطلب نيست اگر در چاپ نيفتاده باشد تصور مىرود مؤلف هفت اقليم اشتباه كرده باشد